तराई तथा सिवालिकका लागि जैविक विविधता क्षेत्र कार्यक्रम (BISEP-ST) अर्न्तगत सन् २००७ मा जिल्ला वन समन्वय समितिको (जि.व.स.स.) वाट आयआर्जन कार्यक्रमका लागि छनौट भएको श्री शिवपूरी सामुदायिक वन उपभोक्ता समुह पिप्ले ७ ले अति विपन्न तथा गरिववर्गहरु मध्ये दलित ५ जना, जनजाति ४ जना र अल्पसंख्यक र अन्य ८ जना गरी जम्मा २० महिला घरधुरीको लालिगुरास आयआर्जन समुह गठन गरी आयआर्जन कार्यक्रम अर्न्तगत वाखापालन कार्यक्रमको शुरुवात गरिएको थियो । सहभागितामुलक सामाजिक स्तर विधिवाट समुहले ऐलानी जग्गामा झुप्रो घर भएका, १२ महिनानै ज्याला गरी खानेहरुलाई अति विपन्न वर्गमा परिभाषित गरि समुह छनौट गर्‍यो ।

आयआर्जन समुहलाई वाख्रापालन तालिम, औषधी र वाख्रा वितरण गरिएको थियो, जसको लागि सन् २००७ मा रु ५०,०००। र सन् २००८ मा समुह गठन पश्चात सहयोग गरी रु १०,०००। गरी जम्मा ६०,०००। जि.व.स.स. द्धारा सहयोग गरिएको थियो । साथै सा.व.उ.स. वाट वाख्रा खोर निमार्णका लागि निःशुल्क रुपमा काठ उपलव्ध गराएको थियो ।

सामुदायिक वन र जि.व.स.स.को सहयोगमा खरिद समिति गठन गरी उन्नत जातको वाख्रा पैचो दिएपछि आयआर्जनमा सामान्य वृद्धि हुदै गई रहेको छ । एक वर्षमा दुईपटक सम्म व्याउने र दुई तीन वटा पाठापाठि जम्माउने उन्नतजातका वाख्रापालनले वार्षिक पैच्चिस / तीस हजार भन्दा वढि आम्दानि भएको भन्नुहुन्छ उक्त आयआर्जन समुहका अध्यक्ष तुलषी परियार । उहा भन्नुहुन्छ एउटा पाठिवाट शुरु गरेकोमा विक्री पश्चात हाल उहां संग २ माऊ र २ गोटा खसि रहेको अवस्था छ । वाख्राको आम्दानीवाट आफ्ना छोराछोरीको पठाई खर्च र वचतमा समेत राम्रो टेवा पुगेको छ भन्ने धारणा छ ।

मासिक वचत वापत रु १० का दरल शुरु गरेकोमा हाल उक्त समुहमा रु १९४००। वचत संकलन भईसकेको छ र सो को परिचालन विभिन्न आयआर्जन क्रियाकलापहरु घरायसी तथा दुखको अवस्थामा क्रृण लगानी गरिएको छ । सानो रकमका लागि पनी श्रीमान् तथा अन्य परिवारका सदस्यहरु संग माग्नु पर्ने, भनेको वेलामा उपलव्ध नहुने र चर्को व्याजदर जस्ता समस्याले ठूलोमारमा परेका समुहका कोषाध्यक्ष सन्त माया मगरका अनुसार आफ्नै कोषको रकम परिचालन सस्तो र सुलभ रुपमा प्रयोग गर्न पाइने भएको छ भन्नुहुन्छ । कोषाध्यक्ष मगरका अनुसार वाख्रापालनवाट हालसम्म रु २५००० आम्दानी भइसकेको र हाल माऊ र पाठा पाठि गरि ५ गोटा रहेका भन्नुहुन्छ । साथै उक्त समुहका सदस्य गोमा रुवालीद्धारा हालसम्म रु १८०००। वरावरको आम्दानी भएको र हाल ४ गोटा खसी, वोका विक्रि गर्ने अवस्थामा पुगेको भन्नुहुन्छ ।

समुहका अध्यक्ष परियारका अनुसार वाख्रापालन कार्यक्रमले समुहका सदस्यहरुको आर्थिक अवस्था राम्रो हुदै गई रहेको छ । उक्त समुह मार्फत हाल आएर सट्टा वाख्रा कार्यक्रमले अर्को २० जनाको वाख्रापालनसमुह गठन गरि पाठि समेत दिइसकेको अवस्था छ ।

सामुदायिक वन मार्फत BISEP-ST ले सहयोग गरेवाट समुहका सदस्य ज्यादै हर्षित देखिन्छन् । यसै क्रममा सा.व.का सचिव श्री गुणराज थपलिया भन्नुहुन्छ BISEP-ST कार्यक्रम त साच्चीकै गरिव, दलित जनताका लागि वनेका कार्यक्रम रहेछ । यसले हामीलाई वन संरक्षण र जैविक विविधता संरक्षणमा अझै हौस्याएको छ । कार्यक्रम सञ्चालन गर्दा गरिएको सहभागितामुलक अनुगमन तथा सार्वजनिक लेखा परिक्षणले समेत सा.व.लाई उक्तदायित्व प्रदान गरेको छ ।